GPU kullanımı %60, CPU kullanımı %30 olduğu halde oyun neden takılır? CPU darboğazı, GPU Starvation, tek çekirdek kullanımı ve frametime ilişkisini inceliyoruz.
GPU %60, CPU %30 Ama Oyun Neden Takılıyor?
Bir oyunda GPU kullanımının %60, CPU kullanımının ise %30 olduğunu görüyorsunuz. Üstelik hiçbir donanım bileşeni %100 yükte görünmüyor.
İlk bakışta sistemin rahat çalıştığını düşünebilirsiniz. Fakat oyun takılıyor, FPS yükselmiyor ve ekran kartı tam kapasitesini kullanmıyor.
Peki sorun nerede?
Buradaki temel yanılgı, toplam CPU kullanımının sistemin gerçek işlemci yükünü her zaman göstermemesi. Ekran kartının düşük kullanımda olması da arızalı olduğu anlamına gelmiyor. Bazen GPU’nun önüne yeterince iş gelmediği için beklemesi gerekiyor.
CPU ile GPU Arasında Ne Oluyor?
Bunu iki aşamalı bir fabrika gibi düşünebiliriz.
Ekran kartı üretim bandı, işlemci ise bu üretim bandına işi hazırlayıp gönderen planlama merkezi olsun.
Ekran kartının bir kareyi oluşturabilmesi için oyundaki nesnelerin konumları ve fizik hesapları gibi işlemlerin önce işlemci tarafından hazırlanması gerekiyor.
Eğer işlemci saniyede 50 “paket” hazırlayabiliyor, ekran kartı ise saniyede 140 kare oluşturabilecek kapasitedeyse, ekran kartının tüm kapasitesini kullanması mümkün olmayabilir.
GPU’nun %60 seviyesinde kalması bu durumda ekran kartının yetersiz olduğu anlamına gelmez. Ekran kartı, işlenecek yeni verinin gelmesini bekliyor olabilir.
Bu durum GPU Starvation, yani ekran kartının yeterli veriyle beslenememesi olarak açıklanıyor.
CPU %30 İken Nasıl Darboğaz Oluşabilir?
Burada ikinci önemli nokta devreye giriyor: toplam CPU kullanımı.
İşletim sistemi bize çoğu zaman işlemcinin genel kullanım oranını gösterir. Fakat oyun içerisindeki ana iş yükü bir veya birkaç kritik çekirdekte yoğunlaşabilir.
Örneğin 8 çekirdekli bir işlemcide oyunun ana işini üstlenen çekirdeklerden biri %100’e dayanırken diğer çekirdekler daha düşük kullanımda olabilir.
Toplam ortalama alındığında ekranda yalnızca %20-30 civarında bir CPU kullanımı görebilirsiniz.
Bu nedenle “CPU yalnızca %30 kullanılıyor, o halde işlemci darboğazı yok” şeklinde bir çıkarım yapmak doğru bir teşhis yöntemi olmayabilir. Tekil çekirdek kullanımlarına bakmak çok daha anlamlıdır.
Bazen sorun doğrudan çekirdek kapasitesiyle de ilgili olmayabilir. Verinin RAM veya L3 önbelleğinden geç gelmesi de işlemci tarafındaki beklemelere katkıda bulunabilir. Bu bellek mimarisi konusu ise bir sonraki bölüme bırakılıyor.
FPS Neden Tek Başına Yeterli Değil?
Oyundaki performansı değerlendirirken çoğu kişinin ilk baktığı değer FPS’tir.
Ancak ortalama FPS, karelerin ne kadar düzenli üretildiğini tek başına göstermez.
Örneğin 60 FPS hedefliyorsanız her karenin yaklaşık 16 milisaniyede bir gelmesi gerekir. Eğer bir kare anlık olarak çok daha uzun sürede hazırlanırsa, ortalama FPS hâlâ 60 civarında görünse bile bu gecikme ekranda bir takılma olarak hissedilebilir.
Bu nedenle oyun akıcılığını değerlendirirken frametime, yani kare süresi de önemlidir.
Başka bir ifadeyle:
Yüksek FPS her zaman düzgün frametime anlamına gelmez.
Bu yüzden anlık takılmaları araştırırken yalnızca FPS sayacına değil, frametime grafiğine de bakmak gerekir.
CPU Darboğazı Nasıl Teşhis Edilir?
Bunun için iki temel kontrol noktası öne çıkarılıyor.
1. Tekil çekirdek kullanımına bakın
Görev Yöneticisi’nde yalnızca genel CPU yüzdesine bakmak yerine çekirdeklerin ayrı ayrı kullanımını inceleyin.
Bir çekirdeğin çok yüksek kullanım seviyelerine çıkması, toplam CPU yüzdesinin düşük görünmesine rağmen işlemci tarafında bir sınır olabileceğini gösterebilir.
2. Çözünürlüğü artırdığınızda ne oluyor?
Çözünürlüğü artırmanıza rağmen FPS büyük ölçüde değişmiyor, buna karşılık GPU kullanımı yükseliyorsa işlemci tarafında bir sınır olabileceğine dair güçlü bir işaret elde edebilirsiniz.
Ancak burada önemli olan tek bir göstergeye bakarak kesin teşhis koymak yerine CPU çekirdek kullanımı, GPU kullanımı ve frametime değerlerini birlikte değerlendirmektir.
Grafik Ayarlarını Yükseltmek Darboğazı Çözer mi?
İşlemci tarafında bir sınır varsa grafik ayarlarını yükseltmek bu sınırı ortadan kaldırmaz.
Daha yüksek grafik ayarları ekran kartına daha fazla iş yükleyebilir. Böylece GPU’nun daha fazla çalışması sağlanırken işlemcinin oluşturduğu sınır daha az görünür hale gelebilir.
Ancak bu, darboğazın gerçekten ortadan kalktığı anlamına gelmez.
İşlemci yükünü azaltmak için doğrudan işlemciye hesap yaptıran oyun ayarlarına bakmak gerekir. Videoda bunun için Population Density, yani nüfus yoğunluğu gibi ayarlar örnek gösteriliyor.
Asıl Sorun FPS Değil, Kare Zamanlaması Olabilir
Sonuç olarak ekran kartının %99 kullanılmaması tek başına bir arıza göstergesi değildir.
Oyunlarda takılma yaşıyorsanız bakmanız gereken göstergeler arasında:
- Ortalama FPS
- GPU kullanımı
- Tekil CPU çekirdek kullanımı
- Frametime grafiği
birlikte değerlendirilmelidir.
Ve bazen sorun ne ekran kartında ne de işlemcide olabilir.
RAM kullanımınız yalnızca %60-70 seviyesindeyken bile oyunlarda anlık takılmalar yaşayabilirsiniz. Bu noktada Windows’un belleği ve Page File’ı nasıl yönettiği devreye girer.
Bir sonraki bölümde inceleyeceğimiz konu tam olarak burası: Windows’un bellek mimarisi.